Antik dönemde Phokia adını taşıya Foça tarihi bin yıllar
evveline dayanan, İzmir’e bir buçuk saatlik mesafede, fokları, balıkları ve
muhteşem gün batımlarıyla meşhur bir sahil kentidir. Halkının balıkçılıkla
uğraştığı Foça’da yerleşim denize paraleldir. Tarihi kalesi, öğretmen evi
tarihi yapıtlarındandır. Foça’nın bir ucundan diğer bir ucuna Osmanlı Kalesi’nin
kayıkhane olan Başkapılar, Osmanlı Surları ve Kibele açık hava tapınağı
görülebilir. Denizden kıyıya bakınca Foça’nın güzelliği gözler önüne serilir. Ege’ye
özgü zeytin ağaçlarının kapladığı dağların denize ulaştığı yerdeki taş evlerle
Büyükdeniz ve Küçükdeniz adıyla anılan koyları çevreleyen yerleşim muhteşem bir
görüntü oluşturur.
Geleneksel Foça evleri Kule Evler, Bitişik Düzen Evler, Tek
Ev Tipi olmak üzere başlıca üç guruptur. Kule Evler; Foça’nın dışında,
terkedilmiş yada halen yerleşme yeri olan köylerde, dağınık olarak tek yada
toplu durumda bulunurlar. Yükseklikleri fazla olması nedeniyle Kule Evler
olarak adlandırılırlar. Bitişik Düzen Evler; Bu evler bir sokak içerisinde
karşılıklı ve bitişik düzende, yan yana yapılmışlardır. Bitişik düzende evlerde
ön bahçe yoktur. Tek Ev Tipi; ayrık düzende, sıvasız yığma taş yapılardır.
Foça
evleri Osmanlı döneminde yaşayan
Rumların karakteristik ev tipinin tüm özelliklerini gösterir. Yazın serin
kışın sıcak tutması için evlerin yapımında yığma taş kullanılmıştır. Pencereleri
yüksek ve pancurludur.
